Japonca'da は mı が mı? 4 Temel Edatı Bir Kerede Anlamak

Japonca öğrenmeye karar verdin, hiraganayı söktün, birkaç kelime bile ezberledin. Ama ilk cümleni kurmaya çalıştığında bir duvar çıktı karşına: edatlar. は mı が mı? を mu に mi? Kelimeler arasına sıkışan bu küçük heceler, cümlenin bütün anlamını değiştiriyor ve ders kitapları çoğu zaman "şimdilik ezberle" deyip geçiyor.

Bu yazı o "şimdilik"i bitirmek için. Japonca'nın 4 temel edatını, ne işe yaradıklarını ve birbirinden nasıl ayrıldıklarını somut örneklerle gösteriyoruz. Edatları anladığın an, cümle kurmak birden kolaylaşır.

一Edat (partikül) ne işe yarar?

Türkçe'de kelimenin cümledeki görevini ekler belirler: "okul-a", "okul-dan", "okul-u". Japonca'da bu işi edatlar yapar. Kelimeden sonra gelen küçük hecelerdir ve o kelimenin cümlede ne rolde olduğunu söyler. Japonca'da 50'den fazla edat vardır ama ilk altı ayında seni en çok uğraştıracak olan dördü şunlar: はwa, がga, をwo ve にni.

二は (wa): "konumuz şu"

は edatı cümlenin konusunu belirler. "Ben hakkında konuşuyorum" ya da "bu şey hakkında söylüyorum" anlamını taşır. Türkçe'deki "-ise" ya da "-e gelince" ile yakın düşünebilirsin.

わたしは学生です。 (Watashi wa gakusei desu.) Ben öğrenciyim.

東京はにぎやかです。 (Tōkyō wa nigiyaka desu.) Tokyo hareketlidir.

Her iki cümlede de は, "konumuz bu" diyor. "Ben" hakkında konuşuyoruz, "Tokyo" hakkında konuşuyoruz. Dikkat: は karakteri normalde "ha" okunur ama edat olarak kullanıldığında "wa" diye okunur.

三が (ga): "işi yapan şu"

が edatı eylemi yapan kişi ya da şeyi, yani özneyi işaret eder. は konu belirlerken, が "bunu yapan kim/ne" sorusuna cevap verir.

雨が降っています。 (Ame ga futte imasu.) Yağmur yağıyor.

だれが来ましたか。 (Dare ga kimashita ka.) Kim geldi?

İlk cümlede yağan şey yağmurdur, が onu işaret eder. İkinci cümlede "kim?" sorusuyla tanımlanmamış birini arıyoruz; soru kelimelerinden sonra genellikle が gelir, は değil.

四は ile が: asıl fark ne?

Bu iki edatın farkı, Japonca öğrenenlerin en çok zorlandığı noktadır. Basit bir ayrım şöyle düşünülebilir:

• は: "X hakkında konuşursak..." (bilinen bilgi, konu)
• が: "X yaptı / X var" (yeni bilgi, odak)

Bir örnek: Birisi sana "Kim geldi?" diye soruyor.

田中さんが来ました。 (Tanaka-san ga kimashita.) Tanaka geldi.

Burada が kullanılır çünkü "gelen kişi" yeni bilgidir, sorunun cevabıdır. Ama aynı Tanaka hakkında devam edersen:

田中さんは先生です。 (Tanaka-san wa sensei desu.) Tanaka öğretmendir.

Artık Tanaka'yı tanıyorsun, o bilinen konu. Onun hakkında yeni bir şey söylüyorsun. Bu yüzden は.

五を (wo): "eylemi şuna yapıyorum"

を edatı, eylemin doğrudan nesnesini belirler. Türkçe'deki "-ı/-i/-u/-ü" ekine denk gelir. Eylemi kimin/neyin üzerinde yaptığını söyler.

本を読む。 (Hon wo yomu.) Kitap okumak.

コーヒーを飲みます。 (Kōhī wo nomimasu.) Kahve içerim.

Her iki cümlede de を, eylemin hedefini gösteriyor: okunan şey kitap, içilen şey kahve. を her zaman "wo" ya da kısaca "o" diye okunur ve yalnızca edat olarak kullanılır; başka hiçbir yerde bu karakteri görmezsin.

六に (ni): "yön, yer, zaman"

に edatı birden fazla iş yapar ama hepsinin ortak noktası bir hedefe ya da noktaya işaret etmesidir. Üç temel kullanımı var:

1. Yön / varış noktası: 学校に行く (Gakkō ni iku) = Okula gitmek.
2. Konum (var olma yeri): 東京に住んでいます (Tōkyō ni sunde imasu) = Tokyo'da yaşıyorum.
3. Zaman noktası: 7時に起きます (Shichi-ji ni okimasu) = Saat 7'de kalkarım.

に'nin Türkçe'deki karşılığı kullanıma göre değişir: "-a/-e" (yön), "-da/-de" (yer), "-da/-de" (zaman). Ama Japonca'da hepsi に.

七Hepsini bir cümlede görelim

田中さんは毎朝7時にコーヒーを飲みます。 (Tanaka-san wa maiasa shichi-ji ni kōhī wo nomimasu.)

• 田中さんは → Konu: Tanaka hakkında konuşuyoruz.
• 7時に → Zaman: Saat 7'de.
• コーヒーを → Nesne: Kahveyi.
• 飲みます → Eylem: İçer.

"Tanaka, her sabah saat 7'de kahve içer." Dört edatın üçü tek cümlede. Japonca cümle yapısı genellikle bu kalıba oturur: konu は ... zaman に ... nesne を ... eylem.

八Sık yapılan 3 hata

1. Her cümleye は koymak. は her cümlede olması gereken bir ek değil, yalnızca konuyu belirlemek istediğinde kullanılır. Konu zaten belliyse は düşer.
2. を ile に'yi karıştırmak. "Okula gitmek" derken 学校に行く doğru, 学校を行く yanlış. を hareket ettiğin yeri değil, eylemin doğrudan hedefini alır.
3. Soru cümlelerinde は kullanmak. "Kim geldi?" derken だれが doğru. Soru kelimeleri (だれ, なに, どこ) genellikle が ile gelir.

九Buradan sonra ne yapmalı?

Bu dört edatı kavramak, Japonca cümle kurmanın temelini oluşturur. Ama dört edat sadece başlangıç; で (yer/araç), から (başlangıç noktası), まで (bitiş noktası), と (birlikte/alıntı) gibi edatlar da zamanla gelecek. Önemli olan şu: her yeni edatı ezberlemek yerine, onu gerçek cümlelerde görerek öğrenmek.

Japonca dilbilgisini adım adım, seviyene uygun örneklerle çalışmak istersen Kanji Nanji'nin dilbilgisi bölümüne göz at. Kanjilerin okuma ve anlamlarını çalışmak için kanji sözlüğü de seni bekliyor. Bugün bir cümle kur, edatları yerleştir ve gör: sandığından daha kolay.