Sekigahara: Japonya'yı 250 Yıl Kapatan Gün

21 Ekim 1600. Sekigahara, dağların arasına sıkışmış küçük bir ova. Sabah sisi henüz dağılmadı. İki ordu, toplam yüz altmış bine yakın asker, birbirini doğru dürüst göremeden mevzilenmiş durumda. Hava soğuk, zemin çamur. O gün öğleden sonra bu savaş bitecek. Ve Japonya, sonraki iki buçuk yüzyıl boyunca kapılarını dünyaya kapatacak. Tek bir günün bir ülkeyi bu kadar uzun süre şekillendirmesi nadirdir. Sekigahara tam olarak bunu yaptı.

一Bölünmüş bir ülke

Sekigahara'yı anlamak için iki yıl geriye gitmek gerekir. 1598'de Toyotomi Hideyoshi öldü. Hideyoshi, Japonya'yı yüzyıllık iç savaşların ardından tek elde toplamış adamdı. Ama ardında beş yaşında bir oğul ve bir boşluk bıraktı. O boşluğu doldurmak isteyen iki güç vardı.

Bir yanda Tokugawa Ieyasu. Sabırlı, hesapçı, ülkenin doğusunda güçlü. Diğer yanda Ishida Mitsunari. Hideyoshi'ye sadık, Toyotomi ailesinin mirasını korumaya kararlı, batıyı arkasına almış. İkisinin arasındaki gerilim aylarca büyüdü. Sonunda Japonya'nın daimyoları, yani feodal beyleri, iki kampa bölündü: Ieyasu'nun Doğu Ordusu ve Mitsunari'nin Batı Ordusu.

Bu sadece iki ordunun değil, iki Japonya fikrinin karşılaşmasıydı. Tarih kitapları o yüzden bu çatışmayı 天下分け目, yani 'ülkenin kaderini bölen an' diye anar.

二O sabah, sisin içinde

Batı Ordusu kâğıt üzerinde avantajlıydı. Daha yüksek mevzilerde, sayıca eşit, hatta bazı kanatlarda üstündü. Ieyasu bunu biliyordu. Ama Ieyasu'nun asıl silahı ovada değildi. Aylar önce gizlice mektuplar yazmıştı; Batı Ordusu'ndaki bazı komutanlara, savaşın ortasında taraf değiştirmeleri için.

Savaş sabahın geç saatlerinde, sis kalkmaya başlayınca patladı. İlk saatler dengeliydi. Batı Ordusu iyi dövüşüyordu. Sonra Ieyasu, bir tepede bekleyen genç bir 将shō'a, Kobayakawa Hideaki'ye baktı. Hideaki sözünü tutup taraf değiştirmiyordu; iki ateş arasında, kararsız, bekliyordu.

Rivayete göre Ieyasu, kendi tüfekçilerine Hideaki'nin mevzisine ateş açtırdı. Bir uyarı, bir hatırlatma. Doğru ya da değil, sonuç aynı: Hideaki ordusunu döndürdü ve kendi müttefiklerine saldırdı.

三Altı saatte biten iki buçuk yüzyıl

Hideaki'nin ihaneti zinciri kopardı. Batı Ordusu'nun kanadı çöktü, bekleyen başka komutanlar da saf değiştirdi, panik yayıldı. Sabah dengeli görünen 戦ikusa, öğleden sonra tamamen bitmişti. Ishida Mitsunari kaçtı, kısa süre sonra yakalandı ve idam edildi.

Ieyasu ovada bir savaş kazanmadı sadece. Japonya'nın kontrolünü kazandı. Üç yıl sonra, 1603'te, imparator ona shogun unvanını verdi. Tokugawa ailesi, başkenti Edo'ya, yani bugünkü Tokyo'ya taşıdı. Sengoku dönemi, o yüzyıllık savaş çağı, Sekigahara'nın çamurunda sona erdi.

四250 yıllık sessizlik

Tokugawa yönetimi bir daha böyle bir bölünme yaşamamak için ülkeyi kilitledi. Daimyoların gücü kırpıldı; aileleri Edo'da rehin gibi tutuldu. Ve en bilineni: ülke dış dünyaya neredeyse tamamen kapatıldı. Bu politikaya sakoku, yani 'kapalı ülke' denir. Yabancılar giremez, Japonlar çıkamazdı.

Sonuç tuhaf bir şeydi: iki buçuk yüzyıl süren bir barış. Savaşsız, durağan, içine kapalı. Edo dönemi denen bu çağda Japonya kendi içinde bir kültür inşa etti. Kabuki tiyatrosu, ukiyo-e baskıları, çay evleri, şehirli bir orta sınıf. Bunların hepsi o kapalı kapıların ardında, estetik bir dünya kuran bir toplumun ürünüydü.

五Bugün hâlâ Sekigahara

Sekigahara bir tarih kitabı dipnotu değil. İzleri bugünün Japonya'sında hâlâ duruyor. Ülkenin doğusu ile batısı arasındaki o eski rekabet, Tokyo ile Osaka arasındaki kültürel farkın bir parçası olarak yaşıyor. Japonlar bugün bile büyük bir karşılaşmayı, bir seçimi, bir final maçını anlatırken 'tenka wakeme' der: ülkenin kaderini bölen an.

Bir ülkenin kapısını kapatan da, sonradan açılınca dünyayı şaşırtan modern Japonya'yı mümkün kılan da o sisli sabahtı. Sekigahara'yı bilmeden Edo'yu, Edo'yu bilmeden bugünkü Japonya'yı tam anlamak zor.

Japon tarihini okumak, bir süre sonra dili de merak ettirir; çünkü 戦 ile 城 gibi karakterler o tarihin taşıyıcısıdır. Japoncaya nereden başlanacağını merak ediyorsan sıfırdan yol haritası iyi bir ilk durak. Bu karakterleri tek tek tanımak istersen Kanji Nanji'de hikâyeleriyle öğrenebilirsin.