Terk Edilmiş Japon Köyleri: Kimsenin Kalmadığı Yerde Ne Kalır?

Otobüs durağının tabelası hâlâ orada. Ama son sefer yıllar önce kalkmış.

Yolun kenarında bir okul binası duruyor. Cam kırıkları yok, duvarlar yıkılmamış, hatta spor sahasının kum zemini belli belirsiz düzgün. Burası savaştan ya da depremden değil, sessizce terk edilmiş.

Japonya'nın kırsal kesiminde böyle köylere rastlamak artık sürpriz değil.

Bu köylerin hikâyesi yıkımla değil, yoklukla ilgili. Bir gün herkes birden gitmiyor. Gençler Tokyo'ya ya da Osaka'ya taşınıyor, yaşlılar kalıyor, sonra onlar da gidiyor.

Geriye evler, okullar ve bir zamanlar biri tarafından ekilmiş bahçeler kalıyor.

一Akiya: Japonya'nın boş ev krizi

Japonya genelinde yaklaşık 9 milyon konut boş duruyor. Japonlar bu evlere 空aき家ya, yani 'boş ev' diyor. Bir kısmı büyük şehirlerin kenar mahallelerinde, ama asıl yoğunluk kırsal bölgelerde. Shikoku'nun iç kesimlerinde, Tohoku'nun dağ köylerinde, Noto Yarımadası'nın kıyı kasabalarında yüzlerce ev sahipsiz bekliyor.

Sorunun kaynağı basit bir denklem: doğum oranı düşüyor, genç nüfus şehirlere akıyor, geride kalanlar yaşlanıyor. 2014'te Japon hükümetinin yayımladığı bir rapor, bu gidişle yaklaşık 900 yerleşim yerinin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu bildirdi. Rapor on yılı aştı ama tablonun tersine döndüğünü gösteren bir işaret yok.

Bazı belediyeler bu evleri bedavaya ya da sembolik fiyatlarla satışa çıkarıyor. 'Akiya bank' adı verilen veri tabanları, ülke genelinde boş konutları listeler. Ama bir evi satmak kolay, bir köyü canlandırmak zor. Okul yoksa, market yoksa, hastane en yakın kasabada bir saat uzaktaysa ev bedava olsa da taşınan az.

二Haikyo: harabelerin cazibesi

Japonca'da 廃hai 墟kyo kelimesi harabe anlamına gelir. Ama haikyo yalnızca fiziksel bir yıkıntıyı değil, bir keşif kültürünü de tanımlar. Terk edilmiş oteller, fabrikalar, lunapark alanları ve köyler; Japonya'da bu mekânlara ilgi duyan ve onları fotoğraflayan bir topluluk var.

Bu ilginin bir kısmı estetik. Doğanın bir binayı yavaşça geri alışında, çatıdan sarkan sarmaşıklarda, koridorda büyüyen ağaçta bir tür güzellik var. Wabi-sabi felsefesinin en ham hali belki de burada ortaya çıkıyor: kusurda, geçicilikte, bozulmanın kendisinde bir anlam bulmak.

Ama bir kısmı da merak. Bu insanlar neden gitti? Masanın üzerinde kalan takvim hangi güne açık? Duvardaki saat ne zaman durdu? Haikyo meraklıları bu soruları sormak için gider, fotoğraf çeker, hiçbir şeye dokunmaz. Dokunmamak kültürün yazılmamış kuralıdır.

三Iya Vadisi: dağda kalanlar

Shikoku'nun Tokushima ilinde, dağların arasına sıkışmış Iya Vadisi, Japonya'nın en seyrek nüfuslu bölgelerinden biri. Buraya ulaşmak kolay değil: dar yollar, tek şeritli tüneller, virajlarda aynalar. Ama ulaştığında karşına çıkan manzara buna değer.

Vadinin en bilinen durağı Nagoro köyü. Burada yaşayan insan sayısı iki elin parmaklarını geçmiyor ama köyde yüzlerce gerçek boyutlu kukla var. Tsukimi Ayano adlı bir kadın, köyden ayrılan her kişinin yerine bir kukla dikiyor: otobüs durağında bekleyen, okulda ders veren, tarlada çalışan kuklalar. Garip, hüzünlü ve bir o kadar da insani bir proje.

Iya Vadisi'ne gitmek isteyenler JR Dosan hattıyla Oboke ya da Koboke istasyonlarına ulaşabilir. Oradan yerel otobüsler vadinin içine giriyor. Kalacak yer arıyorsan eski köy evlerinin pansiyona dönüştürüldüğü birkaç seçenek var. Rezervasyon şart, çünkü kapasite sınırlı.

四Yeniden canlanma deneyleri

Her terk edilmiş köy bir kayıp değil. Bazıları yeni bir hayat buluyor. Niigata'nın dağ köylerinde sanat festivalleri düzenleniyor, boş evler enstalasyon mekânlarına dönüşüyor. Tokushima'nın Kamiyama kasabası, uzaktan çalışan yazılımcıları ve tasarımcıları çekerek nüfus kaybını yavaşlattı. Wakayama'da terk edilmiş bir köy butik bir glamping tesisine dönüştü.

Bu projelerin ortak noktası küçük ölçek. Hiçbiri büyük bir kurtarma planı değil. Birkaç kişi geliyor, bir ev onarıyor, bir bahçe açıyor. Kırsal Japonya'nın geleceği belki de bu küçük deneylerin toplamında şekillenecek.

五Yolda okumak

Kırsal Japonya'da seyahat ederken tabela okumak büyük kolaylık. 村mura (köy), 山yama (dağ), 川kawa (ırmak) gibi kanjiler yer isimlerinin yapı taşları. Bir köyün adındaki kanjiyi çözebilmek, haritaya bakmadan nerede olduğunu anlamaya yardımcı oluyor.

六Sessizliğin içine yürüyen için

Terk edilmiş köyleri ziyaret etmek herkesin seyahat listesinde yok. Ama Japonya'yı yalnızca Tokyo ve Kyoto'dan ibaret sanmayanlar, trenin son durağından sonra da yürümeye devam edenler için bu köylerde bir şey var: bir ülkenin sessizce değiştiğinin kanıtı.

Gitmeden önce yerel otobüs saatlerini kontrol et, yanına su ve atıştırmalık al, çünkü market bulamayabilirsin. Ve fotoğraf çekeceksen haikyo kuralını hatırla: bak, kaydet, dokunma.

Kırsal Japonya'da yürürken karşına çıkan kanjileri merak ediyorsan kanji nasıl ezberlenir yazımız iyi bir başlangıç. Japonya seyahatinin bir başka yüzü için Shinkansen rehberimize de göz atabilirsin. Yolculuğun tadını çıkarmak için bazen yavaşlamak yeterli.