Japonya'da Ev Kiralamak: Anahtar Parası, Kefil ve İlk Yılın Gerçeği

Emlakçının ofisine girdiğimde masanın üstünde üç tane dosya vardı. Hepsinin kapağında benim ismim yazıyordu, ama yanlış.

Kadın dosyaları düzeltti, özür diledi, sonra anlatmaya başladı. On beş dakika boyunca Japonca terimler sıraladı: reikin, shikikin, chuukai tesuuryou. Ben sadece baş salladım. Toplantı bittiğinde elinde bir hesap makinesi vardı, ekranda altı aylık kira tutarında bir rakam.

'Bu giriş maliyeti,' dedi. 'Daire güzelse yarın gider.' Ben dairenin fotoğrafına bile bakmamıştım henüz.

一Giriş maliyeti: altı ay birden

Japonya'da bir daireye taşınmanın en büyük sürprizi kira değil, giriş maliyeti. Daha ilk anahtarı almadan aylık 家ie賃ın dört ila altı katını peşin ödemen beklenir. Bu rakamı ilk duyduğumda şaka sandım.

Kalemleri tek tek sayayım. Shikikin (敷金): depozito, genellikle bir aylık kira. Çıkışta tamirat masrafı düşülerek iade edilir, ama tam iade nadirdir. Reikin (礼rei金): 'teşekkür parası.' Ev sahibine verilen, geri dönmeyen bir ödeme. Evet, dairede oturma ayrıcalığı için teşekkür ediyorsun.

Bunlara komisyon (仲介手数料, genellikle bir aylık kira), kefil şirketi ücreti (yarım ila bir aylık kira) ve ilk ay kirası ekleniyor. 80.000 yenlik bir daire için giriş maliyetin 400.000 yeni aşabiliyor.

二Kefil sorunu: seni kim tanıyor?

Japonya'da kira sözleşmesi imzalamak için bir kefile (保証人, hoshounin) ihtiyacın var. Kefil Japon vatandaşı olmalı, düzenli geliri olmalı ve senin kiranı ödeyemezsen borcu üstlenmeyi kabul etmeli. Bir yabancı olarak ilk yılında böyle birini bulmak neredeyse imkansız.

Benim kefilim yoktu. Japonya'daki ilk aylarımda henüz kimseyi bu kadar yakından tanımıyordum. Emlakçı beni kefil şirketine (保証会社, hoshougaisha) yönlendirdi. Şirket yarım aylık kira karşılığında kefil oluyor; her yıl yenileme ücreti alıyor. Pratik bir çözüm, ama ucuz değil.

Bir de şu var: bazı ev sahipleri yabancıya kiralamak istemiyor. Açıkça söylemezler genellikle, ama emlakçılar 'o daire artık doldu' diyerek seni yönlendirir. Bu konuda yapılmış araştırmalar yabancıların önemli bir kısmının ayrımcılıkla karşılaştığını gösteriyor.

三İnce duvarlar, sessiz kurallar

Anahtarı aldıktan sonra asıl macera başlıyor. Japon apartmanlarında duvarlar incedir. İlk gecemde komşumun televizyon sesini duydum. İkinci gece komşum benim bulaşık sesimi duymuş olmalı ki sabah kapıda bir not vardı: 'Gece 10'dan sonra su sesi konusunda dikkatli olabilir misiniz?' Not kibar, imzasız ve laminelenmiş bir plastik zarfın içindeydi.

Japon apartmanlarının çoğunda gece 10 ile sabah 8 arası sessizlik beklenir. Çamaşır makinesi gece çalıştırılmaz. Balkonda sigara içilmez, çünkü balkon aslında ortak alan sayılır ve acil çıkış yoludur. Müzik aleti yasağı olan binalar az değildir.

Bütün bunların altında tek bir kavram yatıyor: 迷mei惑 (meiwaku), yani başkalarına rahatsızlık vermek. Meiwaku yasal bir suç değil, ama Japonya'da neredeyse her sosyal kuralın temelinde bu duyarlılık var. Komşuna meiwaku olmamak, bir apartmanda yaşamanın yazılmamış birinci maddesi.

四Komşuya selam: bir kutu bisküviyle başlamak

Taşındığım gün, iş arkadaşım 'komşularına hediye aldın mı?' diye sordu. Almamıştım. Ertesi gün yakındaki bir dükkandan küçük havlu setleri aldım ve üst kata, alt kata ve yanımdaki daireye bıraktım. Kapıyı ben açtım, bir cümlelik Japonca ezberledim: 'Yanınıza taşındım, yoroshiku onegaishimasu.'

Üst kattaki kadın gülümsedi, havluyu aldı ve bana bir paket senbei ikram etti. Alt kattaki yaşlı adam sadece başını salladı ama ertesi hafta asansörde beni görünce 'aa, yeni komşu' dedi. Bu küçük ritüel, 挨ai拶 (aisatsu), Japonya'da taşınmanın resmi başlangıcı.

Hediye pahalı olmak zorunda değil. Bir kutu bisküvi, bir havlu seti, küçük bir sabun paketi yeterli. Mesele hediyenin kendisi değil, 'ben buradayım ve kurallarına saygı duyuyorum' mesajı.

五İlk yılda öğrendiğim beş şey

1. Giriş maliyetini araştırmadan daire gezme. Reikin, shikikin ve komisyon toplamı seni hazırlıksız yakalar. Bütçeni kiraya göre değil, giriş maliyetine göre kur.
2. Sözleşmeyi Japoncadan başka biri okumadan imzalama. Kira sözleşmeleri uzun, karmaşık ve Japonca. Bir arkadaştan ya da çeviri hizmetinden yardım al.
3. Çöp kurallarını ilk gün öğren. Yanlış gün çöp bırakmak en hızlı komşu düşürme yöntemi. Tokyo'da çöp ayırma sistemini merak edersen bu yazıya bak.
4. Gürültü konusunda paranoyak ol. İlk ayda alışana kadar kulaklık kullan, çamaşır makinesini hafta sonu gündüz çalıştır, kapıları yavaş kapat.
5. Sabırlı ol. İlk yılın zor, bürokratik ve bazen kırıcı. Ama ikinci yıl o mahallede tanıdık yüzlerin artmaya başladığında her şeye değdiğini anlıyorsun.

六Anahtar, mahalle, aidiyet

O ilk gün emlakçının masasındaki hesap makinesine bakarken bu kadar karmaşık olacağını tahmin etmemiştim. Ama şimdi geriye bakınca anlıyorum: Japonya'da ev kiralamak sadece bir çatı bulmak değil. Bir mahalleye kabul edilmek, kurallarını öğrenmek ve o toplulukla birlikte yaşamayı seçmek.

Bugün asansörde komşularımla selamlaşıyorum, çöp takvimimi biliyorum, gece on sonrası bulaşık yıkamıyorum. Küçük şeyler. Ama bu küçük şeyler bir yabancıyı komşuya dönüştüren şeyler.

Bir gün kira sözleşmendeki kanjileri kendi başına okuduğunda, o evin gerçekten senin olduğunu hissedeceksin. Japonca öğrenmeye nereden başlayacağını merak ediyorsan, ilk adım her zaman düşündüğünden daha yakın. Günlük hayat Japoncasına gramerden başla.