Kırk Yedi Rōnin: Japonya'nın En Uzun İntikam Gecesi

Genroku 15, on ikinci ayın on dördüncü gecesi. Batı takvimiyle 30 Ocak 1703. Edo'da kar yağıyor.

Gece yarısını geçmiş. Honjo'daki büyük bir yashiki'nin duvarları boyunca karanlık silüetler hareket ediyor. Kırk yedi kişi. Zırhlarını giymişler, kılıçlarını kuşanmışlar.

Aralarında bir buçuk yıl önce sarhoşluktan yere serilen, herkesin vazgeçmiş sandığı bir adam var. Adı Ōishi Kuranosuke. Akō hanedanının eski baş vasalı. Ve bu gece, efendisinin intikamını almaya geldi.

一Çam Koridoru'nda bir 刀tō

Hikâye bu kış gecesinden yaklaşık iki yıl önce, Edo Kalesi'nde başlar. Genroku 14'ün üçüncü ayının on dördüncü günü, Batı takvimiyle 21 Nisan 1701.

Akō hanedanının daimyōsu Asano Takumi-no-kami Naganori, şōgunun sarayına çağrılmış. Görevi önemli: İmparatorun elçisini karşılama töreninde evsahipliği yapacak. Saray protokolünü bilmiyor. Bunu öğretecek kişi ise şōgunluğun baş tören yetkilisi Kira Kōzuke-no-suke Yoshinaka.

Kira, Edo sarayının protokol otoritesi. Daimyōlara törensel görgü kurallarını öğretmek onun işi. Ama bu hizmetin karşılığında hediye beklemek de bir gelenek. Asano ya bu geleneği bilmiyordu ya da onuruna yedirememişti. Kira'ya yeterli hediye göndermedi.

Sonrası, rivayetlerin üst üste bindiği bir alan. Kesin olan şu: Kira, Asano'yu alenen aşağıladı. Ona "kaba taşralı" dedi. Protokol bilgisini paylaşmaktan kaçındı. Tören yaklaşırken Asano'nun durumu giderek zorlaştı.

Ve sonra olan oldu. Asano, Edo Kalesi'nin Matsu no Ōrōka koridorunda, çam panellerle kaplı o uzun törensel geçitte, Kira'ya bıçağını çekti.

Darbe Kira'yı alnından yaraladı ama öldürmedi. Etraftakiler araya girdi. Asano durduruldu.

Şōgun Tokugawa Tsunayoshi'nin kararı aynı gün geldi. Sarayda silah çekmek kesinlikle yasaktı. Suçun ağırlığı tartışılmadı. Asano'ya seppuku emredildi ve aynı gün uygulandı. Akō hanedanı dağıtıldı, toprakları el konuldu.

Kira ise cezasız kaldı.

二Üç yüz samuray bir gecede sahipsiz kaldı

Akō hanedanının yaklaşık üç yüz vasalı bir anda rōnin oldu. Rōnin: efendisiz samuray. Toplumsal düzende yeri olmayan, geçim kaynağını kaybetmiş, statüsüz savaşçılar.

İçlerinden çoğu dağıldı. Yeni efendi aradı, zanaat öğrendi, kayboldu. Ama kırk yedi tanesi dağılmadı.

Baş vasal Ōishi Kuranosuke Yoshio, geriye kalanları sessizce örgütledi. Planları basit ama tehlikeliydi: Kira'yı öldürmek. Bushido'nun yazılı bir kod olmadığını bilseler de hissettikleri şey netti. Efendilerine sadakat, Kira'nın cezasız kalmasını kabul etmelerine izin vermiyordu.

Ama hemen harekete geçmek intihar olurdu. Kira bunu bekliyordu. Etrafında muhafızlar vardı, şōgunluk onu izliyordu.

Ōishi'nin planı: beklemek. Herkesin unutmasını, Kira'nın tedbirini gevşetmesini beklemek.

三İki yıl boyunca sarhoş taklidi

Ōishi ailesiyle birlikte Kyoto'ya taşındı. Ve orada, Japonya tarihinin en iyi bilinen aldatmacalarından birini sahneye koydu.

İçki âlemlerine daldı. Geisha evlerinde görünmeye başladı. Sokaklarda sarhoş yalpalıyordu. Karısını boşadı. Bir samurayın yapabileceği en utanç verici şeyleri alenen, herkesin gözü önünde yaptı.

Kaynaklara göre bir gece Kyoto sokaklarında sarhoş yere yığılmış halde bulundu. Bir Satsuma samurayı onu tanıyıp yüzüne tükürdü: "Efendisinin intikamını almaktan aciz bir korkak." Ōishi kıpırdamadı bile.

Kira'nın casusları her şeyi izliyordu. Ve gördükleri tam da Ōishi'nin göstermek istediği şeydi: kırılmış, onurunu yitirmiş, vazgeçmiş bir adam. Bir tehdit değil.

Kira yavaş yavaş rahatladı. Muhafız sayısını azalttı.

四Karlı gecenin 仇kyūsı

İki yıla yakın beklemenin ardından, Genroku 15'in son ayında vakit geldi. Kırk yedi rōnin Edo'da buluştu. Planları hazırdı: Kira'nın Honjo'daki yashiki'sine baskın.

Kar yağan o gece iki gruba ayrıldılar. Biri ön kapıdan, diğeri arka kapıdan girdi. Muhafızlar direndi ama hazırlıksız yakalanmışlardı. Çatışma kısa sürdü.

Kira'yı evin içinde, bir kömür deposunda saklanmış halde buldular. Rivayete göre Ōishi, efendisi Asano'nun seppuku'da kullandığı aynı bıçağı Kira'nın önüne koydu. Ona samuray onuruyla ölme şansı tanıdı.

Kira bıçağı almadı.

Rōninler Kira'yı öldürdü. Başını aldılar ve Edo sokaklarında yürüyerek Sengaku-ji tapınağına götürdüler. Efendileri Asano Naganori'nin mezarının başına koydular.

İntikam tamamlanmıştı.

五Şōgunun ikilemi

Kırk yedi rōnin teslim oldu. Kaçmadılar, saklanmadılar. Yaptıklarının yasadışı olduğunu biliyorlardı. Ama yaptıklarının doğru olduğuna da inanıyorlardı.

Şōgun Tsunayoshi zor bir ikilemle karşı karşıyaydı. Bir yanda hukuk: adam öldürmek, özel intikam yasaktı. Öbür yanda toplumsal değerler: efendisine sadakat, samurayın en temel erdemi. Rōninleri affetmek hukuku çiğnemek, cezalandırmak ise toplumun en çok değer verdiği sadakat ilkesini yok saymak demekti.

Karar iki aya yakın sürdü. Sonunda uzlaşmacı bir yol bulundu: rōninlere sıradan suçlu muamelesi yapılmayacaktı. Onurlu ölüm hakkı verildi. Kırk altı rōnin seppuku'ya hükmedildi.

Bir tanesi, Terasaka Kichiemon, affedildi ya da cezadan kaçtı. Rivayete göre baskın gecesi haber taşımak için gönderilmişti; başka kaynaklar düşük rütbesinin (ashigaru) seppuku hükmünden muaf tutulmasını neden gösterir. Bu ayrıntı kaynaktan kaynağa değişir.

4 Şubat 1703. Kırk altı rōnin dört ayrı daimyō yashiki'sinde eş zamanlı olarak seppuku yaptı. Cenazeleri Sengaku-ji'ye, efendilerinin yanına gömüldü.

六Sengaku-ji'de hâlâ tüten 香kō

Bugün Tokyo'nun Minato ilçesindeki Takanawa semtinde, Sengaku-ji tapınağının arka bahçesinde kırk yedi mezar yan yana duruyor. Taşlar yosun tutmuş, her birinin önünde tütsü yanıyor.

Her yılın 14 Aralık'ında tapınakta Gishi-sai (義士祭) anma töreni düzenlenir. Binlerce kişi gelir. Rōninlerin kıyafetlerini giymiş gönüllüler Edo sokaklarındaki yürüyüşü canlandırır.

Olaydan kırk beş yıl sonra, 1748'de, Takeda Izumo II ve iki ortak yazarın kaleme aldığı Kanadehon Chūshingura bunraku oyunu sahneye kondu; aynı yıl kabuki uyarlaması da izledi. O günden bu yana yüzlerce tiyatro oyunu, roman, film ve televizyon dizisi çekildi. Chūshingura, Japonya'nın en çok yeniden yorumlanan anlatısı oldu.

Peki hikâye neden bu kadar kalıcı? Çünkü kolay bir cevabı yok.

Rōninler doğru mu yaptı? Sadakat mi, hukuk mu önce gelir? Ōishi'nin iki yıllık aldatmacası erdem mi, yoksa obsesyon mu? Kira gerçekten hak etti mi, yoksa bir saray entrikasının kurbanı mıydı? Şōgunun kararı adil miydi?

Akō Olayı bu soruları üç yüz yılı aşkın süredir açık bırakıyor. Her nesil kendi cevabını veriyor ve hikâye her seferinde biraz daha değişiyor.

Akō Olayı bir intikam hikâyesi olarak başlar ama oraya sığmaz. Sadakatin sınırlarını, hukuk ile onurun çatışmasını, sabrın bir silah olabileceğini sorgulatan bu anlatı, Edo döneminin ruhunu anlamak için en güçlü pencerelerden biri.

忠chū義, 浪rō人, 仇kyū討ち. Bu kavramların her birinin ardında yüzyıllık bir tartışma var. Japoncanın tarih katmanını keşfetmek istersen Kanji Nanji'de her karakteri hikâyesiyle birlikte öğrenebilir, Sekigahara'dan Bushido'ya uzanan çizgiyi takip edebilirsin.