Tokyo'da Yaz: Sıcak ve Nemle Başa Çıkmanın Japon Yolu

İlk Tokyo yazımda termometre 33 derece gösteriyordu ama sorun bu değildi. Sorun, havanın yüzde seksen nemli olmasıydı.

Kapıdan çıktığım an gözlüklerim buğulandı. Üç adım sonra sırtıma yapışan tişörtü hissettim. Çevremdeki herkes yürümeye devam ediyordu, kimsenin yüzünde şaşkınlık yoktu.

O gün öğle saatinde bir conbini'ye sığındım. Soğuk rafın önünde on dakika durdum, bir şişe Pocari Sweat aldım ve kasiyerin 'otsukare sama desu' dediğini duydum. Yorulmuş görünüyordum demek ki. O yazı hayatta kalmayı bu şehrin sakinlerinden öğrendim.

一Haziran başlar, nem bırakmaz

Tokyo'da yaz Haziran ortasında tsuyu (梅ume雨, yağmur mevsimi) ile başlar. İki ila altı hafta süren bu dönemde hava sürekli kapalı, nem yüzde sekseni aşar ve aralıklı yağmurlar günün herhangi bir saatinde bastırabilir. Tsuyu bittiğinde, Temmuz ortasından itibaren asıl sıcaklar gelir.

Temmuz ve Ağustos'ta gündüz sıcaklıkları 33 ile 37 derece arasında seyreder. Ama asıl zorlayan rakam bunlar değil. Nem oranı yüzde yetmiş beş ile seksen beş arasında kaldığı için 33 derece, vücudun hissettiği 38-40 dereceye dönüşür.

Tokyo'nun yazı kuru bir sıcaklık değil. Üstüne yapışan, terin buharlaşmasını engelleyen, ıslak bir battaniye gibi bir sıcaklık.

二Tenugui ve taşınabilir fan: çantadaki hayatta kalma kiti

Tokyo'da yazın sokağa çıkan herkesin çantasında birkaç şey var. Birincisi tenugui: ince, pamuklu, uzun bir bez. Havludan hafif, cebe sığar, terlediğinde boynu ve alnı silmek için kullanılır. Japonlar tenugui'yi yüzyıllardır kullanıyor; bugün yüzlerce desende bulunur ve hediyelik olarak da verilir.

İkincisi taşınabilir fan. Katlanır kağıt yelpazeler hâlâ yaygın ama son yıllarda USB şarjlı minik vantilatörler daha popüler. Trende, kuyrukta, yürürken boynuna asılı küçük bir fan taşıyan insanlar görmek normal.

Üçüncüsü güneş şemsiyesi. Japonya'da güneş şemsiyesi sadece kadınların değil, artık erkeklerin de taşıdığı bir aksesuar. UV koruma bilinci burada çok güçlü: uzun ama ince kollu UV-cut ceketler 30 derecelik havada bile giyilir.

三Cool share: şehrin serinleme haritası

Tokyo Metropolitan hükümeti 'cool share' (クールシェア) adıyla bir program yürütüyor. Şehrin farklı noktalarında kamu binaları, kütüphaneler, alışveriş merkezleri ve hatta bazı kafeler serinleme noktası olarak işaretleniyor. Tokyo genelinde yaklaşık 1.500 cool share noktası ve 1.400'den fazla cooling shelter (soğutma sığınağı) bulunuyor.

Cool share noktaları bulundukları binanın çalışma saatlerinde erişilebilir. Cooling shelter'lar ise özellikle sıcaklık çarpması uyarısı verildiğinde devreye giriyor. İkisi arasındaki fark bu: biri gündelik rahatlık, diğeri acil koruma.

Ben yaz aylarında öğle aralarımı genellikle yakındaki kütüphanede geçiriyorum. Klimalı, sessiz, su içebileceğin bir köşesi var. Aynı şeyi yapan yaşlılar, öğrenciler ve bebek arabalı anneler görüyorum. Kimse kimseye neden burada diye sormuyor; herkes biliyor.

四Sıcaklık çarpması: Japonya bunu ciddiye alıyor

Japonya'da yaz sıcağı bir halk sağlığı meselesi. 2024 yılında yalnızca Tokyo'da yaklaşık 8.000 kişi sıcaklık çarpması nedeniyle hastaneye kaldırıldı; bunların büyük çoğunluğu yaşlılardı.

Japonca'da sıcaklık çarpması için kullanılan kelime 熱netsu中症 (necchūshō). Bu kelimeyi yaz boyunca her yerde duyarsın: trenlerde, conbini'lerin kapısında, iş yerlerinde.

Haziran 2025'ten itibaren iş güvenliği düzenlemeleri güncellendi. WBGT (ıslak termometre küre sıcaklığı) 28 dereceyi aştığında ya da hava sıcaklığı 31 dereceyi geçtiğinde işverenlerin sıcaklık çarpması önlemi alması yasal zorunluluk haline geldi. Bu kurallar sadece inşaat işçileri için değil, açık havada çalışan herkes için geçerli.

Pratik sonucu şu: Japonya'da yaz aylarında su iç uyarıları her yerde. Otobüslerde, trenlerde, ofislerde. İş yerlerinde tuz tabletleri ve elektrolit içecekleri dağıtılıyor. Yaşlıları ziyaret eden gönüllü ekipler kapı kapı dolaşıyor. Bu ülke sıcağı küçümsemiyor.

五Kakigōri ve hiyashi chūka: yazın yemekleri

Sıcakla başa çıkmanın bir yolu da yemekten geçiyor. Kakigōri (かき氷) rendelenmiş buzun üstüne meyveli şurup dökülerek yapılan bir tatlı. Festivallerde, kafe köşelerinde, hatta conbini'lerde bile bulunur.

Hiyashi chūka (冷やし中華) soğuk servis edilen bir Çin eriştesi yemeğidir: ince noodle'lar buzlu suyla soğutulur, üstüne ince dilimlenmiş salatalık, jambon, yumurta ve susam sosu eklenir. Birçok restoran yaz menüsünün açıldığını 'hiyashi chūka hajimemashita' (冷やし中華始めました) yazısıyla duyurur. Bu tabela Japonya'da yazın geldiğinin gayriresmi ilanıdır.

Sōmen (素麺) ince buğday eriştesi de yaz sofralarının vazgeçilmezi. Buzlu suyun içinde servis edilir, soğuk tsuyu sosuna batırılarak yenir. Evde yapımı kolay, sıcak mutfakta uzun süre durmak gerektirmez.

六İlk yazdan sonra öğrendiklerim

Sabah erken çık. Sabah altı ile sekiz arası sokaklar henüz katlanılabilir. Koşucular, köpek gezdirenler ve parkta taichi yapan yaşlılar bu saatleri iyi bilir. Öğle saatlerinde dışarıda dolaşmak, özellikle Temmuz sonunda, gerçekten riskli.

Su şişeni unutma. Japonya'nın her köşesinde otomat (自動販売機, 自ji動販売機) var ama sıcakta susadığında bir dakika bile beklemek istemezsin. Ve klimalı mekanlara minnettar ol. Bir conbini'ye girdiğinde o soğuk hava dalgası gerçekten 'otsukare sama' diyor sana.

En önemlisi: bu mevsimi küçümseme. Japonlar küçümsemiyor. Sıcaklık, nem, mevsim gibi kelimelerin Japoncasını öğrenmek istersen günlük hayatta en çok işine yarayacak kanjilerden başlayabilirsin.

Şimdi üçüncü yazım Tokyo'da. Çantamda tenugui var, telefonumda cool share haritası, buzdolabımda sōmen. Nem hâlâ rahatsız ediyor ama artık onunla kavga etmiyorum. Bu şehir bana sıcağı yenmeyi değil, onunla yaşamayı öğretti.

Japonca'da yaza dair kelimelerin sayısı bile bu mevsime ne kadar dikkat edildiğini gösteriyor: 暑atsuい (atsui, sıcak), 蒸し暑い (mushiatsui, bunaltıcı nemli sıcak), 涼しい (suzushii, serin). Bir mevsimi bu kadar ince ayıran bir dil, onu yaşamayı da öğretir. Mevsim kelimelerinden Japonca öğrenmeye başlamak istersen, ilk adım düşündüğünden daha kolay. Gramer kalıplarıyla pekiştirmek de cabası.