Iwakura Heyeti: Japonya Dünyayı Keşfetmeye Çıktığında

23 Aralık 1871. Yokohama limanında SS America adlı bir buharlı gemi demirli. Rıhtımda olağandışı bir kalabalık var. Bunlar sıradan yolcular değil: Japonya'nın yeni kurulmuş Meiji hükümetinin en üst düzey isimleri, yanlarında düzinelerce öğrenci ve danışman.

Toplamda yüzü aşkın kişi. Aralarında altı yaşında bir kız çocuğu da var.

Bu insanlar yirmi bir ay boyunca on iki ülkeyi, yüz yirmiden fazla şehri gezip geri dönecek. Ve döndüklerinde Japonya'nın geleceğine dair en kritik kararlardan birini verecekler.

一İki yüz yıllık sessizlikten sonra

Iwakura Heyeti'ni anlamak için birkaç yıl geriye bakmak gerekir. 1868'de Tokugawa shogunluğu devrilmişti. İmparatorluk yeniden siyasi gücün merkezine oturmuş, ülke "Meiji" adıyla yeni bir döneme girmişti. Ama bu yeni hükümet kırılgan bir zemin üzerinde duruyordu.

İki yüz yılı aşkın bir izolasyonun ardından Japonya, Dejima'nın o küçük penceresinden süzülen bilgiler dışında dünyadan büyük ölçüde kopmuştu. 1853'te Amiral Perry'nin siyah gemileri Edo Körfezi'ne girdiğinde bu kopuşun bedeli acı biçimde ortaya çıkmıştı: Batılı güçlerle dayatma altında imzalanan eşitsiz ticaret anlaşmaları.

Yeni hükümetin önünde iki büyük soru duruyordu. Birincisi: Batılı devletler nasıl bu kadar güçlenmişti? İkincisi: Japonya bu eşitsiz anlaşmalardan nasıl kurtulabilirdi?

Cevabı bulmak için gidip görmek gerekiyordu.

二Kabinenin yarısı gemiye bindi

Heyetin başında Iwakura Tomomi vardı. Saray kökenli bir soylu, Meiji devriminin kilit isimlerinden. Yanında hükümetin en ağır isimleri: Ōkubo Toshimichi, Kido Takayoshi ve henüz otuzlu yaşlarının başında olan İtō Hirobumi.

Düşünün: yeni kurulmuş bir hükümet, kabinenin neredeyse yarısını ülke dışına gönderiyor. Bu, hem cesaret hem de çaresizliğin göstergesiydi. Japonya'nın modernleşmesi için neyin gerektiğini birinci elden görmek, bu riski haklı kılıyordu.

Heyetin resmi amacı eşitsiz anlaşmaları yeniden müzakere etmekti. Ama asıl görevi çok daha genişti: Batılı devletlerin kurumlarını, eğitim sistemlerini, fabrikalarını, ordularını, hukuk yapılarını incelemek. Ve Japonya'ya uyarlanabilecek bir modernleşme modeli bulmak.

三San Francisco'dan Washington'a: İlk karşılaşma

Heyet Ocak 1872'de San Francisco'ya ulaştı. Şehrin genişliği, demiryolları, telgraf hatları delegeleri şaşırttı. Ama asıl şok Washington'da geldi.

Amerika Birleşik Devletleri'nde üniversiteleri, fabrikaları ve devlet kurumlarını gezdiler. Harvard'ı ziyaret ettiler. Ama gördükleri yalnızca parlak bir tablo değildi: İç Savaş'ın izlerini, ırk ayrımcılığını ve toplumsal gerilimleri de not ettiler.

Heyet Amerika'da beklenenden uzun kaldı. Anlaşma müzakereleri ilerlememişti. Bunun üzerine İtō Hirobumi ve Ōkubo Toshimichi ek yetki belgesi almak için Japonya'ya dönmek zorunda kaldı. Bu gecikme heyetin programını sarsa da Avrupa ayağını iptal etmelerine yol açmadı.

四Londra'nın fabrikaları, Berlin'in okulları

Avrupa'nın ilk durağı İngiltere oldu ve heyet burada dört ay kaldı. Amerika'dan sonra en uzun tek ülke konaklamasıydı.

Delegeler Manchester'ın tekstil fabrikalarını, Liverpool'un limanlarını, Londra'nın demiryolu ağını gezdi. Parlamentoyu izlediler. Sembolik bir monarşinin aktif bir yasama organıyla nasıl birlikte çalıştığını gördüler. İngiltere'nin sanayileşmesinin yalnızca kırk-elli yıl önce başladığını öğrendikleri an özellikle kayda değerdir: Japonya'nın da aynı sıçramayı yapabileceği fikri burada güç kazandı.

Fransa'da Napolyon Kanunları'nı, imar planlamasını ve sanat eğitimini incelediler. Ama heyeti en çok etkileyen ülke Prusya oldu.

Prusya'nın zorunlu eğitim sistemi delegeleri derinden etkiledi. Disiplinli ve yetenekli vatandaşlar yetiştiren bu yapı, ulusal gücün temeli olarak okundu. Prusya'nın birkaç on yıl içinde Avrupa'nın askeri gücüne dönüşmüş olması da göz ardı edilmedi. Japonya'nın modernleşme modeli büyük ölçüde burada şekillenecekti.

五Altı yaşında bir 使shi

Heyetin en küçük üyesi altı yaşındaki Tsuda Umeko'ydu. Meiji hükümetinin "gelecek nesli Batı'da yetiştirme" vizyonunun parçası olarak yola çıkan öğrenci grubundaydı.

Umeko Amerika'da bir aileye yerleştirildi, İngilizce öğrendi, Amerikan eğitim sistemini içeriden deneyimledi. On bir yıl sonra Japonya'ya döndüğünde ülkedeki kadın eğitiminin durumunu yetersiz buldu.

Yıllar sonra kendi üniversitesini kurdu: bugün Tsuda Üniversitesi olarak bilinen kurum, Japonya'nın en saygın kadın eğitimi merkezlerinden biri. O altı yaşındaki kız çocuğu, heyetin belki de en uzun vadeli mirasını bıraktı.

Bir başka genç katılımcı da on yaşındaki Makino Nobuaki'ydi. Yıllar sonra Japonya'yı 1919 Versailles Konferansı'nda temsil edecek ve ırk eşitliği maddesini gündeme taşıyacaktı.

六Eve dönüş ve büyük karar

Heyet Eylül 1873'te Japonya'ya döndüğünde ülkede siyasi bir kriz bekliyordu. Heyetin yokluğunda iç politika hareketlenmişti. En keskin tartışma Kore meselesiydi.

Saigō Takamori başta olmak üzere bazı liderler Kore'ye askeri sefer düzenlenmesini savunuyordu. Bu görüş "Seikanron" olarak bilinir. Saigō, kendisinin elçi olarak gönderilmesini ve gerekirse savaş gerekçesi yaratılmasını teklif etmişti.

Iwakura ve beraberindekiler buna karşı çıktı. Yirmi bir ay boyunca gördükleri şey belliydi: Japonya'nın önceliği dışarıya yayılmak değil, içeride güçlenmekti. Fabrikalar kurulmadan, eğitim sistemi oturtulmadan, hukuk modernleştirilmeden askeri maceraya girmenin felakete davetiye çıkaracağını biliyorlardı.

Seikanron reddedildi. Saigō istifa etti, Kagoshima'ya çekildi ve 1877'de Satsuma İsyanı'nı başlattı. Son büyük samuray ayaklanması olan bu isyan bastırıldı. Eski düzenin kapısı kesin olarak kapanmış oldu.

七Yirmi bir ayın 明meirası

Heyetin dönüşünden sonraki yirmi yılda Japonya tanınmaz hale geldi. Değişimlerin çoğunun kökeni doğrudan bu yolculuktaki gözlemlere dayanıyordu.

Prusya modeline dayanan bir kabine sistemi kuruldu. Zorunlu eğitim başlatıldı. Samuray ayrıcalıkları kaldırıldı. Ordu Prusya, donanma İngiliz modeline göre yapılandırıldı. Napolyon hukuk kodları temel alınarak modern bir yargı sistemi oluşturuldu.

1889'da Asya'nın ilk anayasası ilan edildi. 1890'lara gelindiğinde Japonya sanayileşen, anayasal monarşiyle yönetilen, modern bir orduya sahip bir devlete dönüşmüştü. İngiltere'nin kırk-elli yılda yaptığı sıçramayı Japonya otuz yılda tamamladı.

Iwakura Heyeti bir diplomasi gezisinden çok daha fazlasıydı. Bir ülkenin kendi geleceğini tasarlamak için dünyayı okuma girişimiydi. Delegelerin çoğu yola çıktıklarında radikal reformcu değildi. Ama geri döndüklerinde köklü değişimin tek seçenek olduğunu biliyorlardı.

Altı yaşında bir kız çocuğunun eğitimci olup üniversite kurması, on yaşında bir çocuğun kırk yıl sonra dünya sahnesinde söz alması. Yirmi bir aylık bir yolculuğun nesiller boyu süren etkisi. Tarih bazen tek bir kararla, tek bir gemiyle başlar.

明mei治 döneminin bu büyük sıçramasını anlamak, Japoncanın tarih katmanını da açmak demek. Kanji Nanji'de her karakteri bağlamıyla öğrenebilir, Sekigahara'dan Meiji'ye uzanan çizgiyi takip edebilirsin.